W latach 1960-1980 jankeski psycholog Robert Plutchik opracował teorię emocji, w której zaproponował trwanie ośmiu podstawowych emocji, ewolucyjnie rzecz jasna rozwiniętych. Emocje te są wrodzone i explicite odnoszą się do zachowań adaptacyjnych, które mają na celu poparcie w przetrwaniu. Z nich wynikają wszystkie inne emocje.
Koło emocji Plutchika
Spis treści
//
Podstawowa idea
Główną sugestią Plutchika jest wydarzenie, że możemy doświadczać mieszaninę pierwotnych emocji. Polega to na łączeniu poszczególnych emocji w integralność, tworząc w wyższym stopniu złożone emocje. Łączenie to doprowadza do stworzenia kombinacji odpowiedzialnych za konkretne przeżycia.
Obwód emocji Plutchika
Trójwymiarowy diagram Plutchika opisuje zależności między różnymi emocjami, analogicznymi do kolorów na kole. Aspekt nastroszony reprezentuje siła, a obwód poziome reprezentuje wielkość podobieństwa. Emocje przeciwległe na kole są emocjami przeciwnymi. Wedle Plutchika nie możemy zobaczyć ich w tym samym czasie. W dwuwymiarowym rzucie diagramu, emocje w pustych przestrzeniach tworzą podstawowe diady, które są mieszaniną dwóch podstawowych emocji.
Dziesiątka postulatów
Plutchik opisuje swoje główne założenia w dziesięciu postulatach:
- Pojęcie emocji ma wykorzystanie na wszystkich poziomach ewolucji i jednakowo podczas gdy do ludzi, odnosi się podobnie do zwierząt.
- Emocje mają ewolucyjne źródło i u różnych gatunków rozwinęły różne formy ekspresji.
- Emocje pełnią rolę adaptacyjną, pomagając organizmom przeżyć zagrożenia stwarzane przez środowisko.
- Pomimo różnic w formach wyrażania emocji u różnych gatunków, wolno poznać pewne wspólne elementy a ogólne wzorce.
- Istnieje niewielka numer podstawowych, pierwotnych emocji stanowiących jakiś prototyp
- Wszystkie inne emocje są stanami pochodnymi, występują w charakterze kombinacje, mieszaniny bądź stosunki podstawowych emocji.
- Pierwotne emocje są to hipotetyczne konstrukty, swojego rodzaju stany zjednoczone ameryki północnej idealne, których właściwości i cechy są wnioskowane bezpośrednio.
- Pierwotne emocje mogą być scharakteryzowane w postaci par biegunowych przeciwieństw.
- Wszystkie emocje różnią się poniżej względem stopnia podobieństwa do siebie nawzajem.
- Każda afekt być może odbywać się w różnym stopniu natężenia i na różnym poziomie pobudzenia.
Kombinacje i przeciwieństwa
Emocje w jakiś fortel sąsiadujące na diagramie, jak są odczuwane równolegle, mogą być połączone w nowe emocje. Mikstura dwóch dowolnych pierwotnych emocji jest nazywana przez Plutchika diadą. Na przypadek, diada radości i zaufania to miłość. Diady z przeciwstawnych emocji nie mogą stać się utworzone, albowiem zachodzi między nimi konflikt.
Przykłady:
Podstawowe diady (często odczuwalne)
Drugorzędne diady (nieraz odczuwalne)
Trzeciorzędne diady (rzadziej odczuwalne)
Przeciwieństwa
radość + ufność → miłość
radość + groza → impresja winy
radość + niespodzianka → zachwyt
radość + nieszczęście → konflikt
zaufanie + groza → uległość
zaufanie + niespodzianka → ciekawość
zaufanie + bieda → sentymentalizm
zaufanie + awersja → konflikt,
strach + zdziwienie → poruszenie
strach + troska → rozpacz
strach + obrzydzenie → wstyd
strach + gniew → konflikt
zaskoczenie + zmartwienie → rozczarowanie
zaskoczenie + obrzydzenie → szok
zaskoczenie + gniew → oburzenie
zaskoczenie + przeczuwanie → konflikt
smutek + obrzydzenie → żal
smutek + gniew → cierpienie
smutek + przeczuwanie → pesymizm
-
wstręt + gniew → zawiść
wstręt + przeczuwanie → cynizm
wstręt + ubaw → patologia
-
gniew + przeczuwanie → agresja
gniew + zabawa → duma
gniew + wiara → dominacja
-
przeczuwanie + uciecha → optymizm
przeczuwanie + ufność → fatalizm
przeczuwanie + groza → lęk
-
Cechowanie emocji w kwestiach przetrwania
Różne wydarzenia, przechodząc w mózgu przez sprawa sądowa rozpoznawania, uruchamiają adekwatne im emocje. Z kolei emocje te powodują konkretne działania pasujące do bodźca wydarzenia. Behawior to jest wielką ewolucyjną korzyścią.
Na przykład:
- Zjadając niezjadliwy (niejadalny) cel zidentyfikujemy go w charakterze “toksyna” i zostanie wówczas bez ogródek aktywowana ekscytacja wstrętu. Jej następstwem jest konkretne behawior (np. wymiotowanie), którego celem jest pozbycie się obiektu z organizmu.
Bibliografia
- Plutchik R. (1980), Emotion: A Psychoevolutionary Synthesis, New York: Harper and Row, ISBN 0060452358
Zobacz też
- emocja
- afekt
- nastrój
- popęd